trắc địa

 


 

Ngành khoa học chuyên nghiên cứu về hình dạng, kích thước Trái Đất, các phương pháp đo đạc và biểu thị bề mặt Trái Đất dưới dạng bản đồ và số liệu. Để giải quyết các nhiệm vụ trên, trắc địa quan hệ mật thiết với các môn khoa học thiên văn và trọng lực.

 

Nhiều ý kiến cho rằng thuật ngữ “Trắc địa” có nguồn gốc từ Hy Lạp cổ có nghĩa là phân chia đất đai. Sau này, các ngôn ngữ khác đều dùng thuật ngữ này (Geodesy, Géodesie, Geodezie, Geodasia...).

 

Hiện nay, thuật ngữ “trắc địa” thường được gọi là “đo đạc và bản đồ”. Ở hầu hết các nước trên thế giới đều sử dụng thuật ngữ "đo đạc và bản đồ" (tiếng Anh: survey and mapping).

 

Trắc địa bao gồm các bộ môn khoa học và kĩ thuật chủ yếu như sau: trắc địa cao cấp, đo đạc địa hình - địa chính, đo ảnh, đo đạc công trình, bản đồ, chế tạo máy và thiết bị đo vẽ.

 

Các bộ môn quan hệ chặt chẽ với nhau, mỗi bộ môn có chức năng riêng. Ngày nay, do sự phát triển của công nghệ điện tử - tin học, xuất hiện khái niệm mới là “Địa tin học” (Geomatic). Trắc địa liên quan chặt chẽ đến nhiều ngành khoa học như: toán học, vật lí học, tin học, địa chất, địa mạo, địa lí và rất nhiều ngành kĩ thuật khác. Mối quan hệ đó có tính chất hai chiều và hỗ trợ, thúc đẩy nhau cùng phát triển.

 

Bản đồ thế giới đầu tiên được nhà thiên văn học Ptôlêmê vẽ vào thế kỉ thứ 2. Thế kỉ 12, bằng các phương pháp trắc địa, Kaslô đã xác định được hình dạng quả đất là elipxôit. Có rất nhiều nhà trắc địa trên thế giới đã xác định kích thước của elipxôit Trái Đất như: Bexel (1841), Everest (1830), Clacke (1866), Helmet (1906), Kraxôpxki (1940). Hiện nay, nhiều nước trên thế giới đang sử dụng WGS84.

 

Tại Việt Nam, kiến thức trắc địa dã được sử dụng từ thời Âu Lạc để xây dựng thành Cổ Loa, kênh đào Nhà Lê...

 

Ngành đo đạc và bản đồ chính thức trở thành ngành độc lập từ năm 1959 khi Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập Cục Đo đạc và Bản đồ trực thuộc Phủ Thủ tướng. Từ đó đến nay, ngành đo đạc và bản đồ Việt Nam đã triển khai nhiều công trình nghiên cứu và ứng dụng khoa học kĩ thuật trắc - bản đồ trong công tác xây dựng lưới tọa độ, độ cao các cấp, thành lập các loại bản đồ địa hình, địa chính và bản đồ chuyên đề phục vụ điều tra cơ bản, quản lí, xây dựng, phát triển kinh tế và bảo vệ đất nước.

 

Hiện nay, cơ quan quản lí nhà nước về đo đạc và bản đồ là Cục Đo đạc và Bản đồ Việt Nam thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường.